ब्राह्मण, (क्षत्रिय) क्षेत्री, वैश्य र शूद्र

(यो लेखले कुनै पनि व्यक्ति, समाज, पेशा, पेशागत क्षेत्र, विदेश बस्ने नेपालीहरु एवं उहाँका परिवार, देश, खेल र धर्मलाई घात र अवमूल्यन गर्न खोजिएको होइन । यदी यस लेखले कसैलाई घात पुगेको छ भने लेखक हृदयदेखि क्षमा माग्दछ । यो लेखक (प्रस्तुतकर्ता) को नितान्त आफ्नो बुझाइ र प्रस्तुतीकरण हो यो कुनै माध्यमबाट कसैद्वारा प्रेरित या प्रायोजित होइन ।)
ब्राह्मण, क्षत्रिय (क्षेत्री), वैश्य र शूद्र हिन्दू समाजमा परम्परागत वर्ण व्यवस्था अनुसार वर्गीकृत चार प्रमुख वर्ग हुन् । यो विभाजन धार्मिक, सामाजिक र पेशागत जिम्मेवारीका आधारमा गरिन्छ :
१.ब्राह्मण : ब्राह्मणहरू विद्वान, पुरोहित र गुरुका रूपमा चिनिन्छन् र उनीहरूको मुख्य कार्य वेदहरूको अध्ययन, शिक्षा प्रदान गर्नु, पूजा–पाठ गर्नु, र धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गर्नु हो । समाजमा उनीहरूलाई उच्चतम ज्ञानको धनी मानिन्छ ।
२.क्षत्रिय (क्षेत्री) : क्षत्रिय वर्ग लडाकु, शासक र सैनिकहरूको वर्ग हो । उनीहरूको काम युद्ध गरेर देशको रक्षा गर्नु, शासन गर्नु र समाजको सुरक्षाको जिम्मा लिनु हो । उनीहरूलाई समाजका रक्षकका रूपमा सम्मान गरिन्छ ।
३. वैश्य : वैश्य वर्ग व्यवसायी, कृषक र व्यापारीहरू हुन् । उनीहरूको जिम्मेवारी आर्थिक क्रियाकलापहरू जस्तै व्यापार, कृषि, र पशुपालन गर्नु हो । समाजको आर्थिक प्रगतिको मुख्य स्रोत मानिन्छन् ।
४.शूद्र : शूद्र वर्ग श्रमिक र सेवकहरूको वर्ग हो । उनीहरूको कर्तव्य अन्य तीन वर्णहरूको सेवा गर्नु र विभिन्न शारीरिक श्रमसँग सम्बन्धित कार्यहरू गर्नु हो । उनीहरूलाई समाजको निम्न वर्गको रूपमा राखिएको थियो ।
– यो वर्ण व्यवस्था समयसँगै परिवर्तन भएको छ, र आजको आधुनिक समाजमा समानताको दृष्टिकोणले सबैलाई समान रूपमा हेरिन्छ ।
आजको आधुनिक कालमा ब्राह्मण, क्षत्रीय (क्षेत्री), वैश्य र शूद्र
आजको आधुनिक समाजमा ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्रको परम्परागत वर्गीकरण सीमित रूपमा मात्र देखिन्छ, किनकि यो विभाजन विशेष गरी पेशागत भूमिकामा आधारित थियो र आजको समाजमा त्यस्तो स्पष्ट वर्गीकरण अब मान्य छैन । तर, ऐतिहासिक र सामाजिक दृष्टिकोणले हेर्दा, केही सामान्य सन्दर्भ दिन सकिन्छ :
१. ब्राह्मण : परम्परागत रूपमा ब्राह्मणहरू विद्वान, शिक्षक र धार्मिक अनुष्ठान गर्नेहरू थिए । आधुनिक समाजमा ब्राह्मण भनेर विद्वान, शिक्षक, प्राध्यापक, धार्मिक गुरु, वा यस्ता मानिसहरूलाई मान्न सकिन्छ जसले शिक्षाको क्षेत्रमा योगदान दिन्छन् र धर्म तथा परम्पराको पालन गर्छन् ।
२. क्षत्रिय (क्षेत्री) : क्षत्रियहरू परम्परागत रूपमा योद्धा र शासक थिए । आजको समयमा क्षत्रिय भन्नाले सुरक्षा बल, सेना, प्रहरी वा नेताहरूलाई समावेश गर्न सकिन्छ जसले समाजको रक्षा र शासन गर्ने कार्य गर्छन् ।
३.वैश्य : वैश्यहरू परम्परागत रूपमा व्यापारी, कृषक, र उद्यमी थिए । आजका व्यवसायी, उद्यमी, उद्योगपति र किसानहरूलाई आधुनिक वैश्यको रूपमा हेर्न सकिन्छ, जसले समाजको आर्थिक गतिविधिमा योगदान पु¥याउँछन् ।
४. शूद्र : शूद्रहरू श्रमिक र सेवकहरूको वर्ग मानिन्थ्यो । आधुनिक समयमा, शारीरिक श्रम गर्ने, सेवा प्रदान गर्ने वा उद्योगमा काम गर्ने कामदारहरूलाई यस वर्गमा राख्न सकिन्छ । यद्यपि, आजको समाजमा शूद्र शब्दको नकारात्मक अर्थले चलन नहोस् भन्ने प्रयास भइरहेको छ, र सबै मानिसहरूलाई समान अधिकार र सम्मान दिने सामाजिक दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता दिइन्छ ।
– सारांशमा, आधुनिक कालमा यी वर्णहरूलाई अब खास वर्गका रूपमा हेर्ने चलन छैन । जाति, धर्म वा वर्गको आधारमा विभाजन भन्दा पनि व्यक्तिको क्षमतामा आधारित समाजको अवधारणालाई महत्व दिइन्छ ।
पैसाको आधारमा ब्राह्मण, क्षत्रीय (क्षेत्री), वैश्य र शूद्र
पैसाको आधारमा परम्परागत वर्ण प्रणालीको तुलना गर्ने हो भने, यो विभाजन ठ्याक्कै मिल्दैन किनभने वर्ण व्यवस्था धर्म, कर्तव्य, र सामाजिक भूमिकामा आधारित थियो, जबकी धन व्यक्तिगत सम्पत्ति, आर्थिक स्थिति र अवसरमा आधारित हुन्छ । तथापि, पैसा वा आर्थिक स्थितिको आधारमा समानान्तर हेर्दा, केही उदाहरण यसरी लिन सकिन्छ ः
१. ब्राह्मण (धनी र शिक्षित) : यदि ब्राह्मणलाई उच्चतम ज्ञान र शिक्षा प्राप्त व्यक्तिको रूपमा हेर्ने हो भने आजको समयका धेरै शिक्षित, विद्वान, प्राध्यापक, अनुसन्धानकर्ता वा उच्चस्तरीय पेशागत क्षेत्रमा कार्यरत व्यक्तिहरूलाई यहाँ राख्न सकिन्छ, जसको आयस्तर उच्च भए पनि प्राथमिकता शिक्षा र ज्ञानको विकासमा हुन्छ । उनीहरूलाई आर्थिक रूपमा सम्पन्न मान्न सकिन्छ, तर उनीहरूको प्राथमिकता सम्पत्ति भन्दा पनि ज्ञान र सामाजिक सम्मानमा केन्द्रित हुन्छ ।
२. क्षत्रिय (क्षेत्री) (धनी र सत्तावान) : आजको समयमा, क्षत्रियको भूमिका शासक र सुरक्षा बलका रूपमा थियो, जसको आधारमा धनी नेताहरू, राजनीतिज्ञहरू, उच्च ओहदामा रहेका सैन्य अधिकारीहरू, वा सुरक्षासम्बन्धी उद्योगका धनी व्यक्तिहरूलाई यस वर्गमा राख्न सकिन्छ । उनीहरूको धनसँगै समाजमा सत्ताको पहुँच पनि हुन्छ ।
३. वैश्य (व्यापारी र उद्यमी) : परम्परागत रूपमा वैश्यहरू आर्थिक गतिविधिमा संलग्न थिए, र आजको समयमा व्यवसायी, ठूला व्यापारीहरू, उद्योगपति र उद्यमीहरूलाई यो वर्गमा राख्न सकिन्छ । उनीहरू प्रायः आर्थिक रूपमा अत्यन्त सम्पन्न हुन्छन्, किनभने उनीहरूको मुख्य कार्य व्यापार, उद्योग, र आर्थिक विकासमा योगदान पु¥याउनु हो ।
४. शूद्र (कम आय भएका श्रमिक) : पैसाको आधारमा हेर्दा, श्रमिक वर्ग वा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूलाई शूद्रको स्थानमा राख्न सकिन्छ । यो वर्गमा हातले काम गर्ने मानिसहरू, शारीरिक श्रमिकहरू, कम आय भएका कामदारहरू, र ती मानिसहरू पर्छन् जो प्रत्यक्ष रूपमा सम्पत्ति नपाउँदा पनि सेवा प्रदान गरेर जीविकोपार्जन गर्छन्।
तर, आजको आधुनिक समाजमा धन वा आयको आधारमा मानिसहरूलाई यस्ता पुराना वर्गहरूमा राख्नु उपयुक्त हुँदैन । वर्गीकरण भन्दा पनि समानता, आर्थिक अवसर र व्यक्तिको प्रतिभामा आधारित समाजको मान्यतालाई प्रमुखता दिनुपर्छ । धनले मात्र व्यक्तिको हैसियत निर्धारण गर्न सक्दैन, र सबैलाई समान अवसर र सम्मान प्राप्त हुनुपर्छ ।
देशको आधारमा ब्राह्मण, क्षत्रीय (क्षेत्री), वैश्य र शूद्र
देशको आधारमा ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्रलाई विभाजन गर्नु जटिल छ, किनभने हरेक देशको सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक संरचना फरक हुन्छ । तर, देशहरूलाई हेर्ने केही तुलनात्मक दृष्टिकोण लिन सकिन्छ, जहाँ शक्ति, शिक्षा, व्यापार, र श्रमको भूमिकालाई विचार गरेर वर्णहरूको सन्दर्भमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ । यो केवल एक रूपक तुलना हो, जसले परम्परागत हिन्दू वर्ण व्यवस्थालाई विश्वव्यापी सन्दर्भमा लागू गर्ने प्रयास मात्र हो :
१.ब्राह्मण (ज्ञान र शिक्षा आधारित देश) :
– ती देशहरूलाई ब्राह्मणको रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ, जहाँ शिक्षा, अनुसन्धान, र बौद्धिक विकासमा उच्च प्राथमिकता छ । उदाहरणका लागि, जर्मनी, जापान, र फिनल्यान्ड……..जस्ता देशहरू उच्च शिक्षामा नेतृत्व लिन्छन् र आफ्नो ज्ञानको आधारमा विश्वमा अगाडि छन् । यी देशहरूमा वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधि, र ज्ञानको विकासलाई प्राथमिकता दिइन्छ ।
२. क्षत्रिय (सामरिक शक्ति र सुरक्षा बल) :
– ती देशहरू, जसले सैन्य शक्ति, सुरक्षा, र विश्व राजनीतिमा सत्तावान भूमिका खेल्छन्, क्षत्रियका रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ । संयुक्त राज्य अमेरिका, रूस, र चीन ……….जस्ता देशहरू संसारको सैनिक शक्ति हुन् । यी देशहरूमा सुरक्षामा ठूलो लगानी छ र विश्व राजनीतिमा उनीहरूको प्रमुख भूमिका छ ।
३. वैश्य (व्यापार र आर्थिक शक्ति भएका देशहरू) :
– ती देशहरूलाई वैश्यको रूपमा हेर्न सकिन्छ, जसले व्यापार, उद्योग र आर्थिक गतिविधिमा ठूलो भूमिका खेल्छन् । संयुक्त अरब इमिरेट्स, सिंगापुर, स्विजरल्याण्ड र भारत ………….जस्ता देशहरू व्यापार, लगानी र आर्थिक विकासका लागि प्रमुख स्थानमा छन् । यी देशहरू आर्थिक सक्षमताको आधारमा विश्वमा अग्रणी छन् ।
४. शूद्र (कम आय भएका वा श्रमिकप्रधान देशहरू ):
– ती देशहरू, जहाँ धेरैजसो जनसंख्या श्रममा आधारित छ र आर्थिक रूपमा कमजोर छन्, शूद्रको रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ । नेपाल, बंगलादेश, अफ्रिकी देशहरू, र मध्य एसियाका केही देशहरू………मा श्रमिकहरूको ठूलो हिस्सा हुन्छ, र यी देशहरूमा तुलनात्मक रूपमा कम आर्थिक विकास भएको देखिन्छ । यहाँको मुख्य काम श्रम र सेवामा आधारित छ ।
–यो वर्गीकरण केवल प्रतीकात्मक र रूपक रूपमा मात्र लिनुपर्छ, किनकी आजको यथार्थ समाजमा राष्ट्रहरूलाई यसरी कडाइका साथ वर्गीकृत गर्नु उपयुक्त हुँदैन । हरेक देशका आफ्ना बलहरू, कमजोरीहरू, र विशिष्टताहरू छन्, र आधुनिक विश्वमा सबै राष्ट्रहरू समान रूपले महत्त्वपूर्ण छन् ।
धर्मको आधारमा ब्रह्माण्ड, क्षेत्रीय, वैश्य र शूद्र
धर्मको आधारमा ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, र शूद्रलाई वर्गीकृत गर्ने प्रयास जटिल छ, किनकी धर्म र सामाजिक भूमिकाहरू धेरै विविध हुन्छन् । यद्यपि, धर्महरूलाई ज्ञान, शक्ति, व्यापार, र श्रमको सन्दर्भमा प्रतीकात्मक रूपमा तुलना गरेर केही तर्कसंगत विभाजन गर्न सकिन्छ । यसलाई परम्परागत हिन्दू वर्ण प्रणालीको प्रतीकात्मक सन्दर्भमा लिन सकिन्छ, तर यो केवल रूपक र तुलनात्मक व्याख्या मात्र हो :
१. ब्राह्मण (ज्ञान, शिक्षा, र आध्यात्मिकता) :
– ती धर्महरू, जसले ज्ञान, शिक्षा, र आध्यात्मिकता प्राथमिकतामा राख्छन्, ब्राह्मणका रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ । बौद्ध धर्म, जैन धर्म, र हिन्दू धर्मलाई यस श्रेणीमा राख्न सकिन्छ, किनकि यी धर्महरूले ध्यान, अध्यात्म र ज्ञानको खोजीमा जोड दिएका छन् । यसमा मोक्ष प्राप्त गर्न र व्यक्तिगत विकासलाई मुख्य उद्देश्य मानिन्छ ।
२. क्षत्रिय (शक्ति र सुरक्षा) :
– ती धर्महरू, जसले धार्मिक र राजनीतिक सत्तामा बल दिन्छन्, क्षत्रिय धर्मका रूपमा देख्न सकिन्छ । इस्लाम, र यहुदी धर्म…लाई क्षत्रिय धर्मको रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ, किनभने यी धर्महरूले समुदायको सुरक्षामा विशेष ध्यान दिएका छन्, र धेरै धार्मिक अनुयायीहरूको इतिहासमा शक्ति र सैन्य संघर्षको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ ।
३. वैश्य (व्यापार र आर्थिक सक्षमता) :
– ती धर्महरू, जसले व्यापार र आर्थिक सक्षमतामा जोड दिएका छन्, वैश्यका रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ । सिख धर्म र यहुदी धर्म….मा व्यापारिक गतिविधिमा संलग्न हुने महत्त्वपूर्ण भूमिका देखिन्छ । सिख धर्मले व्यापार र परिश्रमलाई धार्मिक कर्तव्यको रूपमा मान्दछ, र यहुदी धर्मका अनुयायीहरू व्यापार र आर्थिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय रूपमा सक्रिय छन् ।
४. शूद्र (सेवा र श्रम):
– ती धर्महरू, जसले सेवा र श्रममा जोड दिएका छन्, शूद्रका रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ । ईसाई धर्म .सिख धर्म ,हिन्दू धर्म..,..लाई यहाँ उल्लेख गर्न सकिन्छ, किनभने यो धर्मले परोपकार, सेवा, र गरीब तथा पीडितहरूको सहायता गर्न विशेष महत्व दिन्छ । ईसाई धर्ममा सेवाको आदर्शलाई ठूलो सम्मान गरिन्छ, जसमा प्रेम, परोपकार, र सेवाको भावना मुख्य छ ।
–तर, यो तुलना प्रतीकात्मक मात्र हो, र वास्तवमा कुनै धर्मलाई वर्ण व्यवस्था जस्तो कडा रूपमा वर्गीकृत गर्नु उपयुक्त हुँदैन । सबै धर्महरूको आफ्नै विशेषता, दर्शन, र दृष्टिकोण छन्, र तिनीहरूको महत्व बौद्धिक, आध्यात्मिक, र सामाजिक भूमिकामा आधारित हुन्छ। धर्महरूको मूल उद्देश्य मानवताको सेवा गर्नु हो, र आधुनिक समाजमा सबै धर्महरूले समान महत्त्व पाएका छन् ।
नेपालमा आफ्नो छोराछोरीहरु (परिवारका सदस्यहरु) लाई विदेश पठाउन/जाने चलन एकदम बढेको छ कमाउन वा पढन । विदेश पठाएको मा सबै मा घमण्ड/गर्व/फुटानी बढ्दै गएको छ ।

विदेश पठाएको आधारमा ब्राह्मण, क्षत्रीय (क्षेत्री), वैश्य र शुद्र
नेपालमा विदेश पठाउने चलन र त्यसको आधारमा व्यक्तिहरूलाई ब्राह्मण, क्षेत्रीय, वैश्य, र शुद्रका रूपमा छुट्याउने कुरामा देशको पनि महत्व हुन्छ । यहाँ केही विचारहरू छन् :
१. ब्राह्मणः
–पठाइएका देशहरू : विकसित देशहरू जस्तै अमेरिका, क्यानडा, अष्ट्रेलिया, युरोपका देशहरू ।
– विशेषता : यदि व्यक्तिहरूले उच्च शिक्षा, प्राविधिक शिक्षा, वा विशेष पेशागत ज्ञान हासिल गरेका छन् भने, यिनीहरूलाई ब्राह्मणको रूपमा मान्न सकिन्छ । यिनीहरूले आफ्नो विद्यमान ज्ञान र अनुभवबाट समाजमा योगदान दिने अपेक्षा गरिन्छ ।
२. क्षेत्रीय :
– पठाइएका देशहरू : भारत, बंगलादेश, मलेसिया र अन्य क्षेत्रीय मुलुकहरू ।
– विशेषता : यदि व्यक्तिहरूले आफ्नो क्षेत्रीय समुदायसँगको सम्बन्धलाई सुदृढ पार्नमा ध्यान दिइरहेका छन् भने, तिनीहरूलाई क्षेत्रीय मान्न सकिन्छ । तिनीहरूले त्यहाँको संस्कृति र परंपरामा योगदान पुर्याउने आशा गरिन्छ ।
३. वैश्य :
– पठाइएका देशहरू : मुख्य रूपमा व्यापारिक र आर्थिक गतिविधिहरूको लागि जाने मुलुकहरू, जस्तै दुबई, साउदी अरब, कतार, आदि ।
– विशेषता : वैश्य वर्गका व्यक्तिहरू प्राय: व्यापार र आर्थिक गतिविधिहरूमा संलग्न हुन्छन् र यिनीहरूलाई आर्थिक समृद्धिमा योगदान गर्ने व्यक्तिहरूको रूपमा मानिन्छ ।
४. शुद्र :
पठाइएका देशहरूः यस्ता मुलुकहरू जहाँ रोजगारको अवसर कम छ वा कम पेशागत मान्यता भएका काममा संलग्नता हुन्छ, जस्तै अफ्रिकी देशहरू वा केही दक्षिण एशियाली मुलुकहरू ।
विशेषता : यिनीहरूको पेशागत दायित्व र मान्यता कम भएमा तिनीहरूलाई शुद्रका रूपमा मान्न सकिन्छ ।
– यी वर्गीकरणहरू विशेषता र कामको क्षेत्रमा आधारित छन् र केवल विदेश पठाउने देशका आधारमा ठोस निर्णय गर्न कठिन हुन सक्छ । साथै, व्यक्तिको व्यक्तिगत उपलब्धि र दायित्व पनि महत्वपूर्ण छन् ।
क्षेत्रको आधारमा क्षेत्रलाई ब्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य र शूद्र
क्षेत्रहरूलाई ब्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य, र सुद्रसँग प्रतीकात्मक रूपमा तुलना गर्दा, तिनका उद्देश्य, कार्यक्षेत्र र भूमिकाका आधारमा व्याख्या गर्न सकिन्छ । यसले समाजका विभिन्न क्षेत्रहरूलाई वर्ण व्यवस्थासँग मिल्दोजुल्दो रूपमा बुझ्न मद्दत गर्छ । यहाँ यस आधारमा विभिन्न क्षेत्रहरूको व्याख्या गरिएको छ :
१. ब्राह्मण क्षेत्र (ज्ञान, अनुसन्धान, शिक्षा, र विचारमा आधारित क्षेत्र):
– गुणहरू : शिक्षा, अनुसन्धान, योजना, र बौद्धिकता । ब्राह्मण वर्ग परम्परागत रूपमा ज्ञान, शिक्षा, र विचारशीलतामा आधारित छ, जसले समाजलाई मार्गदर्शन गर्छ ।
ब्राह्मणसँग मिल्दो क्षेत्रहरू :
– शिक्षा क्षेत्र : विश्वविद्यालय, विद्यालय, अनुसन्धान संस्था, र प्रशिक्षण केन्द्रहरू, जहाँ ज्ञानको आदानप्रदान, शिक्षण, र बौद्धिक विकास हुन्छ ।
– अनुसन्धान तथा विकास वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधिको नवप्रवर्तन, औषधि खोज, र अन्य अनुसन्धानात्मक कार्यहरू यस क्षेत्रमा पर्छन् ।
– विचारधारा, दर्शन र साहित्य क्षेत्र : यी क्षेत्रहरूमा गहिरो सोच, तर्क, र सृजनात्मकता आवश्यक हुन्छ, जसले समाजलाई नयाँ विचार र सिद्धान्तहरू दिन्छ।
क्षेत्री क्षेत्र (रक्षा, सुरक्षा, नेतृत्व, र साहसमा आधारित क्षेत्र):
गुणहरू : सुरक्षा, साहस, नेतृत्व, र शक्ति । क्षेत्री वर्ग परम्परागत रूपमा योद्धा वर्ग हो, जसले समाजको सुरक्षा र नेतृत्वको काम गर्छ ।
– क्षेत्रीसँग मिल्दो क्षेत्रहरू :
रक्षा क्षेत्र : सेना, प्रहरी, र अन्य सुरक्षा निकायहरू, जहाँ शारीरिक शक्ति, साहस, र देशको सुरक्षा मुख्य उद्देश्य हुन्छ ।
– राजनीति तथा प्रशासन (सरकार, राजनीतिक नेतृत्व, र प्रशासनिक क्षेत्रहरू, जहाँ नेतृत्व, निर्णय क्षमता, र जिम्मेवारी मुख्य हुन्छ ।
– खेलकुद शारीरिक र मानसिक प्रतिस्पर्धामा आधारित खेलकुद क्षेत्र, जहाँ साहस, नेतृत्व, र अनुशासनको खाँचो हुन्छ।
– वैश्य क्षेत्र (व्यापार, वित्त, र व्यवस्थापनमा आधारित क्षेत्र) ः
– गुणहरू : व्यापारिकता, व्यवस्थापन, मुनाफा, र आर्थिक विकास। वैश्य वर्ग परम्परागत रूपमा व्यापार, धनसञ्चालन, र व्यवस्थापनमा आधारित छ, जसले समाजको आर्थिक पक्षको सम्हाल गर्छ ।
वैश्यसँग मिल्दो क्षेत्रहरू :
– व्यापार तथा उद्योग उत्पादन, व्यापार, खुद्रा विक्रेताहरू, ठूला उद्योगहरू, र अन्य आर्थिक क्रियाकलापका क्षेत्रहरू, जसले समाजको आर्थिक विकासको काम गर्छ ।
– वित्तीय क्षेत्र बैंकिङ्ग, बीमा, लगानी, स्टक मार्केट, र अन्य वित्तीय सेवा दिने क्षेत्रहरू, जसले धनको प्रवाह र व्यवस्थापन गर्छ ।
– ई–कमर्स तथा व्यापारिक सेवाहरू (अनलाइन व्यापार, खुद्रा सेवा, र वित्तीय प्रविधिहरू, जहाँ मुनाफा र व्यापारिक व्यवस्थापन प्रमुख हुन्छ ।
सुद्र क्षेत्र (सेवा, श्रम, र सहयोगमा आधारित क्षेत्र) :
गुणहरू : सेवा, श्रम, सहयोग, र आधारभूत समर्थन । सुद्र वर्ग परम्परागत रूपमा सेवा र सहयोगमा आधारित छ, जसले समाजका आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्छ ।
सुद्रसँग मिल्दो क्षेत्रहरू :
– सेवा क्षेत्र : होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, सफाई सेवा, आतिथ्य सेवा, र अन्य सेवाका क्षेत्रहरू, जसले व्यक्तिहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा सेवा पु¥याउँछ ।
– कृषि तथा निर्माण क्षेत्र किसान, मजदूर, र निर्माण मजदूरहरूको क्षेत्र, जसले समाजलाई आधारभूत सामग्री र संरचना उपलब्ध गराउँछन् ।
– स्वास्थ्य सेवा नर्स, फार्मासिस्ट, र अन्य स्वास्थ्य सेवामा संलग्न क्षेत्र,
– यी प्रतीकात्मक तुलना हुन्, जसले विभिन्न क्षेत्रहरूलाई समाजका वर्णव्यवस्थासँग तुलना गरेर बुझ्न मद्दत गर्छ । आधुनिक समाजमा क्षेत्रहरू धेरै विविध र जटिल छन्, तर यस्ता विभाजनहरूले हरेक क्षेत्रको उद्देश्य र भूमिका उजागर गर्छ ।
क्रिकेट खेलमा ब्याटिङ्ग, बलिङ्ग, पिÞmल्डिङ्ग र अम्पायारिङ्ग क्षेत्रको आधारमा ब्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य र शुद्र
क्रिकेट खेलमा ब्याटिङ्ग, बलिङ्ग, फिल्डिङ्ग र अम्पायारिङ्गलाई ब्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य र शुद्रमा छुट्ट्याउने सोच एकदमै सामाजिक र साँस्कृतिक दृष्टिले संवेदनशील छ । यद्यपि क्रीकेटको खेलमा यी भूमिकाहरूलाई वर्गीकृत गर्न कुनै निश्चित धार्मिक वा जातीय आधार छैन, तर तपाईंको प्रश्नलाई एक प्रतीकात्मक तरिकामा बुझ्न सकिन्छ ।
ब्राह्मण
अम्पायारिङ्ग : निर्णय गर्ने र खेलको नियमहरूलाई पालन गराउने भूमिका । यहाँ ज्ञान र बुद्धिमत्ता आवश्यक छ, जसलाई ब्राह्मणको रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ ।
क्षेत्री
– बलिङ्ग : आक्रामक र शक्ति चाहिने काम, जसमा खेलमा नेतृत्व र रणनीति बनाउने कार्य हुन्छ। यो क्षेत्रीको नायकत्व र साहसको प्रतीक हो ।
वैश्य
– ब्याटिङ्गः व्यापार र लाभको पक्ष, जहाँ खेलाडीले राम्रो प्रदर्शन गरेर टीमलाई जिताउने प्रयास गर्छ । यहाँको उद्देश्य लाभ हासिल गर्नु हो ।
शुद्र
– फिल्डिङ्ग :मैदानमा उपस्थिति र कार्य गरी टीमलाई सहयोग गर्ने भूमिका । यो श्रम र समर्पणको प्रतीक हो, जसले खेलमा सहयोग पुर्याउँछ ।
यो वर्गीकरण एक प्रतीकात्मक दृष्टिकोणमा आधारित छ र खेलको सन्दर्भमा वास्तविकता फरक हुन सक्छ । क्रिकेट एक समावेशी खेल हो, जसमा सबै जाति र वर्गका खेलाडीहरू समाहित छन् ।
प्रत्येक मानिसभित्र ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्रको गुणहरू हुन्छन् । यी चार वर्णहरू मानिसको आन्तरिक गुण, प्रवृत्ति, वा कामसँग जोडिन्छन्, जसलाई हरेक व्यक्तिले कुनै न कुनै रूपले प्रदर्शित गर्छन् । यसलाई यस्तो रूपमा बुझन सकिन्छ ः
१. ब्राह्मण (ज्ञान):
– ब्राह्मणको गुण भनेको ज्ञान प्राप्त गर्ने, अध्ययन गर्ने र आध्यात्मिक यात्रामा लाग्ने हो । मानिसको सोच्ने शक्ति, ज्ञानप्रतिको रुचि, र सही ज्ञानमार्गमा लाग्ने चाहनालाई ब्राह्मणगुण मान्न सकिन्छ ।
२. क्षत्रिय (साहस र रक्षा) :
– क्षत्रियको गुण भनेको साहस, सुरक्षा र न्याय हो। मानिसको लड्ने शक्ति, अन्यायविरुद्ध लड्न सक्ने क्षमता, र आफ्नो वा अरूको रक्षा गर्ने प्रवृत्ति क्षत्रियगुण हो । साहसिक कार्य गर्न र समस्या समाधान गर्न खोज्ने स्वभाव यहाँ पर्छ ।
२. वैश्य (व्यापार र उत्पादन)ः
वैश्यको गुण भनेको आर्थिक व्यवस्थापन, व्यापार वा उत्पादन हो । हरेक व्यक्तिमा केही न केही उत्पादन गर्ने, व्यवस्थापन गर्ने वा सम्पत्ति बढाउने झुकाव हुन्छ, जसलाई वैश्य गुण भनिन्छ ।
३. शूद्र (सेवा र श्रम):
शूद्रको गुण भनेको सेवा, कामकाज र श्रम हो। सेवा गर्ने प्रवृत्ति, श्रम गर्ने शक्ति, र आफूभन्दा माथिको कल्याणको निम्ति कार्य गर्ने भावना शूद्रगुण मानिन्छ ।
– यी गुणहरू मानिसभित्र आन्तरिक रूपले मिलेर रहेका हुन्छन् । एक व्यक्तिमा कुनै समय ब्राह्मण गुण प्रबल हुन सक्छ, कुनै समय क्षत्रिय, कुनै समय वैश्य, वा कुनै समय शूद्र । यो समाजमा व्यक्तिको काम र जिम्मेवारीसँग मिलेर आउँछ ।
यो लेखकको नितान्त व्यक्तिगत विचार हो (सम्पादक )