बासुदेव पोख्रेल
गुल्मी । मैले केही गर्छु भनेर नेपालमै बसेको थिएँ। मिडियाको क्षेत्रलाई चुनेको थिएँ, जसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्ने थियो। तर, केही समयपछि मेरा धेरै साथीहरू विदेश गए, र अहिले उनीहरूको सफलताले मलाई अफसोच र आश्चर्यको मिश्रणमा पुर्याउँछ। उनीहरूले घर, घडेरी जोड्न सफल भएका छन्, तर मैले भने मेरो सपना पूरा गर्न नेपालमा नै बस्न चाहें। अहिले सोच्दा, विदेश जाने निर्णय ढिला गरेजस्तो लाग्छ।
नेपालमा मिडियाकर्मी बन्ने निर्णय सजिलो थिएन। यहाँ पत्रकारिता पेशामा रहेको चुनौतीहरू दिनानुदिन थपिँदै गएका छन्। देशभर फैलिएको महङ्गी र आम्दानीको कमीले सानो कमाइ गर्नेहरूका लागि यहाँ बस्न अत्यन्तै कठिन बनाएको छ। नेपालमा दैनिक खर्च र जीवन यापनको लागि जे गर्न सकिन्छ, त्यो कमाईले पर्याप्त छैन। त्यसको तुलना गर्दा, विदेश गएका साथीहरूले मात्रै आफ्नो घर परिवारको भविष्य सुरक्षित गर्न सक्ने अवसर पाए।
नेपालमा महङ्गी निकै बढेको छ, र आम्दानी कम भएको छ। सस्तो दैनिक जीवनयापनको लागि काम गर्ने व्यक्तिहरूका लागि यहाँ बस्न असम्भव जस्तो भइएको छ। मिडियाकर्मीहरूको हकमा त यो स्थिति अझै गम्भीर छ। दैनिक समाचार तयार गर्न, सचेत र निष्पक्ष समाचार प्रस्तुत गर्नका लागि कडा परिश्रम र समय खर्चिन्छ, तर यसको मूल्य अत्यन्तै कम छ। मिडिया संस्थाहरूको बजारीकरणले पनि पत्रकारिता पेशालाई धेरै कमजोर बनाएको छ। अहिले मिडियामा काठमाडौँका ठूला संस्थाहरू बाहेक अन्यका लागि पर्याप्त आर्थिक स्रोत र अवसर छैन।
त्यसैगरी, नेपालमा पत्रकारिता पेशामा काम गर्न निकै चुनौतीपूर्ण भइरहेको छ। सत्तापक्ष र सरकारी दबाबले, मिडियामा स्वतन्त्रता कायम राख्न गाह्रो बनिरहेको छ। समाचार र विचारहरू प्रायः पूर्वनिर्धारित एजेन्डा अनुसार प्रस्तुत गर्नुपर्ने परिस्थितिहरू बढेका छन्। पत्रकारहरूलाई आफ्ना पेशागत जिम्मेवारीसँगै आर्थिक र सामाजिक असमर्थता पनि भोग्नुपर्छ।
म सोच्न थाल्छु, के मेरो निर्णय सही थियो? के मैले विदेश जान ढिला गरें? यत्रा, अफसरशिप, र राम्रो अवसरका लागि बाहिर जानु थियो भने के धेरै राम्रो हुन्थ्यो? तर मेरो माया र प्रतिबद्धता यस देशको सुधारको लागि थियो, यसै कारण मैले यहाँ बस्न चुनेँ। आज पनि यति ठूलो अस्थिरता र पीडासँग जुध्दै, मैले नेपालमै बसेर केही नयाँ तरिका खोज्ने प्रयास गरिरहेको छु।
तर, यहाँका मिडियाकर्मीहरूको अवस्था भने अत्यन्त कठिन छ। अझ महङ्गी र घट्दो आम्दानीसँग जुझिरहेका मिडियाकर्मीहरूको लागि यहाँ बस्न चुनौतीपूर्ण बनिरहेको छ। यदि नेपालमा पत्रकारिता र मिडिया क्षेत्र सुधारको पथमा अघि बढ्न चाहन्छ भने, बजारीकरण र राजनीतिक हस्तक्षेप हटाएर एउटा स्वतन्त्र र पारदर्शी वातावरण सिर्जना गर्न जरुरी छ। अन्यथा, यो स्थिति अझै जटिल र निराशाजनक रहनेछ।
